දැනුම පිළිබද විවිධ මතවාද

මීට කලකට ඉහත ඉදිරිපත් කරන ලද ලිපියකින් අප “දැනුම” යන වචනය “සාධාරණීකරණය කරන ලද සත්‍ය විශ්වාසයක්” (justified true belief) ලෙස අර්ථ දක්වා සිටියෙමු. මානව දැනුමේ ශාක්‍යතාව හා ස්වභාවය මෙන්ම මානව දැනුමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයන් පිළිබද වන්නා වූ නානාවිධ ස්ථාවරයන් ගැන කෙටි කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමක් සිදුකිරීම මෙම ලිපියේ අරමුණ යි.

“දැනුම” යන මාතෘකාව පිළිබදව වන කතිකාවේ දී, දාර්ශනිකයින් විසින් නිතරම පාහේ භාවිතා කරන ප්‍රධාන පාරිභාෂික යෙදුම් දෙකක් වේ. ඒ වනාහී, “ප්‍රාග්-අනුභූත දැනුම” (a priori knowledge) හා “පශ්චාදනුභූත දැනුම” (a posteriori knowledge) යන යෙදුම් ය. ප්‍රාග්-අනුභූත දැනුම යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ ඉන්ද්‍රයන්ගේ මැදිහත් වීමකින් තොරව ලැබෙන දැනුම යි. ඇතැම් දාර්ශනිකයන්ට අනුව, අපට ඉන්ද්‍රයන්ගේ මැදිහත් වීමකින් තොරව ලැබෙන දැනුමක් – එනම් – ප්‍රාග්-අනුභූත දැනුමක් ඇත. මෙම ස්ථාවරය දරන දාර්ශනිකයින් බොහෝ දෙනා හේතුවාදීන් ය. හේතුවාදීන් ප්‍රකාශ කරන ආකාරයට, ප්‍රාග්-අනුභූත දැනුම යනු මිනිසාට නෛසර්ගික වූ දැනුමයි. මේ අනුව, අප සෑම දෙනාටම “උපතින් ලැබෙන” යම් දැනුමක් ඇත. කෙසේවෙතත්, මෙකී ප්‍රාග්-අනුභූත දැනුමේ ස්වභාවය පිළිබදව විවිධ හේතුවාදීන් තුළ විවිධ අදහස් ඇත.

හේතුවාදයේ ධ්‍රැවීය ප්‍රතිලෝමය ලෙස සැළකිය හැකි ස්ථාවරය වන්නේ අනුභූතිකවාදය යි. සියලු දැනුම ඉන්ද්‍රයන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් ලැබෙන බවත්, ඉන්ද්‍රයන්ගේ මැදිහත් වීමකින් තොරව ලැබෙන නෛසර්ගික, ප්‍රාග්-අනුභූත දැනුමක් නොමැති බවත් අනුභූතිකවාදීන් පවසයි. අනුභූතිකවාදීන්ට අනුව, අප හට ලෝකයේ ස්වභාවය පිළිබද දැනගත හැකි හොදම ක්‍රමය වන්නේ නිරීක්ෂණය යි.

හේතුවාදයට හා අනුභූතිකවාදයට අමතරව “දැනුම” පිළිබදව තවත් ස්ථාවරයන් ඇත. ඉන් එකක් නම්, සංශයවාදය යි. සංශයවාදය යනු “මිනිසාට කිසිම දෙයක් පිළිබදව දැනුම නැත” යන ස්ථාවරය යි. සංශයවාදීන් දෙවර්ගයකි. එනම්, විශ්වීය සංශයවාදීන් හා සීමාසහිත සංශයවාදීන් ය. විශ්වීය සංශයවාදීන්ට අනුව, අප කිසිවක් දන්නේ නැත. සංශයවාදීන් තර්ක කරන ආකාරයට, අප විශ්වාස කරන ඕනෑම ප්‍රස්තුථයක් අපට සැකයට භාජනය කළ හැක. එබැවින්, අප විශ්වාස කරන ප්‍රස්තුථයන් වනාහී නිශ්චිත දැනුම නොවේ. සීමාසහිත සංශයවාදීන්ට අනුව අපට යම් යම් ක්ෂේත්‍ර පිළිබදව දැනුම ලබා ගත හැක. මිනිසාට ලබාගත හැක්කේ කුමන් ක්ෂේත්‍රයන්ට අයත් දැනුමද යන කාරණය ගැන විවිධ සීමාසහිත සංශයවාදීන් විවිධ අදහස් දරයි.

මානව දැනුමේ ස්වභාවය පිළිබදව වන තවත් ස්ථාවරයක් වනුයේ අභිනිර්මාණවාදය යි. මෙම ස්ථාවරය වනාහී දහ අට වන සියවසේ විසූ දාර්ශනිකයෙකු වන ඉමෑනුවෙල් කාන්ට් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි. මිනිසාට නෛසර්ගික වූ කිසිම දැනුමක් නොමැති බවත්, නිරීක්ෂණයන් හරහා ද දැනුම නොලැබෙන බවත් අභිනිර්මාණවාදයෙන් කියා සිටී. අභිනිර්මාණවාදය අනුව දැනුම යනු මනසේ නිර්මාණයකි. මීට අමතරව, ඥානවිභාගාත්මක සාපේක්ෂතාවාදය (epistemological relativism) ද නොසළකා හැරිය නොහැකිය. ඥානවිභාගාත්මක සාපේක්ෂතාවාදය යනු දැනුම වනාහී සාපේක්ෂ දෙයක් යැයි කියාසිටින දාර්ශනික ස්ථාවරය යි.

මෙම ලිපිය තුළින්, දැනුම පිළිබදව වන්නා වූ මෙකී ස්ථාවරයන් අතුරින් “නිවැරදි” ස්ථාවරය කුමක්ද යන ප්‍රශ්නය විමසීමකට ලක් කිරීමට බලාපොරොත්තු නොවෙමි. ඒ පිළිබදව ඉදිරි ලිපි වලින් කතා කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙමි.

ලිව්වේ – කුමාර සංකල්ප

Advertisements
This entry was posted in දර්ශනය, Sinhala and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to දැනුම පිළිබද විවිධ මතවාද

  1. ලිපි පෙළේ තවත් වටිනා පියවරක්

    Like

පාඨක ප්‍රතිචාර...

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s